Koniec roku to dobry moment, aby spojrzeć na to, jak w praktyce działa prawo medyczne i jakie wnioski płyną z orzeczeń sądów wydanych w mijających miesiącach. Choć wyroki zapadają na salach sądowych, ich skutki odczuwają na co dzień zarówno pacjenci, jak i lekarze czy podmioty lecznicze – wpływając na dostęp do świadczeń, sposób leczenia, zakres odpowiedzialności oraz organizację pracy w ochronie zdrowia.
Jak co roku, przygotowałyśmy przegląd najciekawszych orzeczeń z 2025 r., które w naszej ocenie najlepiej pokazują aktualne kierunki myślenia sądów o relacji lekarz–pacjent. Wybrane wyroki dotyczą spraw, z którymi pacjenci i medycy spotykają się najczęściej: rejestracji do lekarza, odpowiedzialności za błędy medyczne, bezpieczeństwa pacjenta, obowiązkowych szczepień ochronnych oraz granic dopuszczalnych metod leczenia. To rozstrzygnięcia, które warto znać, bo realnie kształtują codzienną praktykę ochrony zdrowia. Poznajcie je więc.
- Rejestracja do lekarza POZ musi być możliwa
Wymóg organizacji procesu udzielania świadczeń zdrowotnych z dołożeniem należytej staranności obowiązuje także na etapie ustalania dostępu do świadczeń, w tym rejestracji i dostępu do rejestracji, jak bowiem wskazuje § 13 ust. 1 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 320 z późn. zm.) świadczeniodawca zapewnia bieżącą rejestrację świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia osobistego lub za pośrednictwem osoby trzeciej, w tym przy wykorzystaniu telefonu lub innych środków komunikacji elektronicznej. Przy czym możliwość rejestracji telefonicznej ma mieć charakter faktyczny, a nie tylko formalny.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2025 r. (sygn. akt II GSK 87/22)
Krótki komentarz: Orzeczenie jednoznacznie potwierdza, że dostęp do rejestracji – w tym telefonicznej – musi być realny, a nie iluzoryczny, co ma istotne znaczenie dla organizacji pracy placówek POZ.
- Wymagania dowodowe w zakresie związku przyczynowego w sprawach dotyczących błędów medycznych
W sprawach dotyczących błędów medycznych przyjmuje się złagodzone wymagania dowodowe w zakresie związku przyczynowego, wymagając nie udowodnienia powiązania kauzalnego w sposób pewny, ile z odpowiednim, dostatecznie wysokim prawdopodobieństwem. Wskazuje się ponadto, że w sprawach tego rodzaju przyjęcie przez sąd istnienia wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem wyrządzającym szkodę a szkodą ma charakter ocenny, zatem do naruszenia art. 361 § 1 k.c. dochodzi tylko wtedy, gdy rozumowanie sądu jest dowolne albo gdy występują w nim istotne luki lub sprzeczności.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2025 r. (sygn. akt II CSKP 640/23)
Krótki komentarz: Sąd Najwyższy po raz kolejny podkreślił, że w sprawach o błąd medyczny nie jest wymagane absolutne udowodnienie związku przyczynowego, co w praktyce wzmacnia pozycję pacjentów w sporach cywilnych.
- Narażenie człowieka na niebezpieczeństwo
Znamię narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, o którym mowa w art. 160 § 1 k.k., może zostać zrealizowane w jeden z trzech sposobów: przez sprowadzenie zagrożenia, jego znaczące zwiększenie, a także – w przypadku gwaranta nienastąpienia skutku przy przestępstwach z zaniechania – przez niespowodowanie jego ustąpienia albo zmniejszenia. Innymi słowy, „bezpośrednie niebezpieczeństwo” na gruncie wskazanego przepisu może nastąpić nie tylko poprzez przeniesienie pokrzywdzonego ze stanu bezpiecznego w stan, w którym zagraża mu bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, względnie przeniesienie pokrzywdzonego ze stanu, w którym co prawda niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu istnieje, aczkolwiek nie posiada jeszcze elementu bezpośredniości, w stan, w którym zagraża mu bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, lecz także niespowodowanie zupełnego ustąpienia albo zmniejszenia zaistniałego bezpośredniego niebezpieczeństwa utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, do stanu co najmniej niebezpieczeństwa pozbawionego już elementu bezpośredniości – w przypadku gwaranta.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2025 r. ( sygn. akt IV KK 43/25)
Krótki komentarz: Wyrok ten pokazuje, że odpowiedzialność karna lekarza może wynikać nie tylko z działania, ale również z zaniechania, jeśli lekarz jako gwarant nie podejmie działań zmniejszających istniejące zagrożenie.
- Obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym
Obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym powstaje z mocy prawa i sam art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. rodzi już ten skutek, że osoba sprawująca pieczę nad dzieckiem lub opiekun faktyczny staje się zobowiązana do realizacji szczepień ochronnych. Organy Inspekcji Sanitarnej nie konkretyzują tego obowiązku, natomiast wyłączną przesłanką umożliwiającą skorzystanie z odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego jest stwierdzenie przez lekarza, w trakcie obowiązkowego badania kwalifikacyjnego, iż występują przeciwwskazania. Przesłanka ta została zatem ulokowana w sferze wiedzy specjalnej, z zakresu medycyny (biologii człowieka). Podstawą stwierdzenia przez właściwe organy (w tym również organy właściwe do przymusowego egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych), czy z mocy prawa istnieje aktualny obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu jest zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań, wydane w następstwie lekarskiego badania kwalifikacyjnego.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2025 r. ( sygn. akt II GSK 2703/24)
Krótki komentarz: Sąd jasno wskazał, że jedyną podstawą odroczenia obowiązkowych szczepień są przeciwwskazania medyczne stwierdzone przez lekarza, co wzmacnia znaczenie badań kwalifikacyjnych i dokumentacji medycznej.
- Prawo pacjentów do leczenia wyłącznie metodami zgodnymi z aktualną wiedzą medyczną
Sąd zakwestionował stosowanie produktów zawierających salinomycynę, wlewów z witaminy C i curcuminy oraz bio-elektroterapii w leczeniu pacjentów z chorobami onkologicznymi i uznał takie postępowanie za naruszające zbiorowe prawo pacjentów do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Zgodnie z wyrokiem Sądu przepisy prawa nie dzielą świadczeń zdrowotnych na „podstawowe”, „uzupełniające” i „wspomagające” leczenie, każdy element świadczenia zdrowotnego musi odpowiadać aktualnej wiedzy medycznej, a więc posiadać poparcie w dowodach naukowych i badaniach. Wykonywanie działalności leczniczej – jako działalności regulowanej i odnoszącej się do ochrony najwyższych wartości, jakimi są życie i zdrowie – wymaga najwyższej staranności i zgodności z przepisami prawa
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2025 r. (sygn., akt V SA/Wa 2854/23)
Krótki komentarz: Orzeczenie potwierdza, że każda metoda leczenia – niezależnie od tego, jak jest nazwana – musi mieć oparcie w dowodach naukowych, a stosowanie terapii alternatywnych bez takiego poparcia może naruszać prawa pacjentów.
Przytoczone orzeczenia pokazują wyraźnie, że sądy w 2025 r. coraz konsekwentniej akcentowały znaczenie praw pacjenta, standardów wynikających z aktualnej wiedzy medycznej oraz szczególnej roli lekarza jako gwaranta bezpieczeństwa zdrowotnego. Jednocześnie potwierdzają one, że wykonywanie działalności leczniczej wiąże się dziś z koniecznością zachowania wysokiej staranności nie tylko w sferze klinicznej, ale również organizacyjnej i formalnej. Z perspektywy lekarzy i podmiotów leczniczych orzecznictwo to stanowi istotny sygnał, że wiele sporów rozstrzyganych jest nie na poziomie intencji czy subiektywnych ocen, lecz w oparciu o obiektywne standardy prawa, dokumentacji i wiedzy medycznej. Analiza tych wyroków może więc pełnić funkcję nie tylko informacyjną, ale również prewencyjną, wskazując obszary, które wymagają szczególnej uwagi w codziennej praktyce medycznej.
Wiele z opisanych problemów można ograniczyć lub im zapobiec na etapie organizacyjnym – w takich sytuacjach służymy wsparciem w naszej Kancelarii
Comments are closed.