Pamiętamy jakby to było wczoraj, w jakich okolicznościach Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa wchodziła w życie i ile emocji jej towarzyszyło zarówno ze strony obywateli w tym również lekarzy i prawników.

Lekarze mierzyli się ze zmianami związanymi z zakresem możliwości udzielania pomocy medycznej pacjentom z Ukrainy jak i z upraszczaniem dostępu do zawodu lekarza dla lekarzy z Ukrainy. 

Ustawa weszła w życie bardzo szybko i sprawnie. Co nie oznacza, że jej regulacje nie budziły wątpliwości.

Miałyśmy przyjemność współpracy przy tworzeniu pierwszego komentarza do tej Ustawy. Nie wiem, czy wiecie, ale przy tworzeniu komentarzy zaangażowanych jest wielu autorów, zatem otrzymując propozycję współpracy –czasem trzeba szybko „zaklepać sobie” artykuły, które chciałoby się skomentować.

Nam wówczas się udało i otrzymałyśmy m.in. art. 61 ww. Ustawy, który przyznawał lekarzom z Ukrainy możliwość udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom na terenie naszego kraju bez konieczności nostryfikacji dyplomu, ale i po spełnieniu określonych wymogów i pracy w konkretnych warunkach.

I właśnie aktualnie ten artykuł ma zostać wykreślony z Ustawy. Oczywiście zmiany są szersze, ale my odnosimy się jedynie do tych które dotyczą prawa wykonywania zawodu lekarza i lekarza dentysty w Polsce.

Zasadniczym celem zmian jest wygaszenie i uporządkowanie rozwiązań nadzwyczajnych, które zostały przyjęte w warunkach kryzysowych po 2022 r.

Nie mamy więc do czynienia z pojedynczym przepisem przejściowym, lecz z elementem szerszego procesu normalizacji systemu prawnego po okresie szczególnym.

Niemniej nie miejmy złudzeń, że projektowane zmiany rozwiązują w sposób kompleksowy wszystkie problemy związane z dalszym funkcjonowaniem lekarzy, którzy zostali dopuszczeni do zawodu w trybach uproszczonych.

Projekt ustawy przewiduje zachowanie skutków prawnych decyzji administracyjnych oraz uchwał wydanych na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów. Oznacza to, że lekarze, którzy uzyskali warunkowe prawo wykonywania zawodu na podstawie uchylanego art. 61 ust. 1 ustawy pomocowej, nie tracą automatycznie swoich uprawnień z dniem uchylenia tego przepisu.

Z perspektywy prawnej kluczowy problem polega jednak na tym, że ustawodawca nie przesądza jednoznacznie dalszej ścieżki zawodowej tej grupy lekarzy. W szczególności:

• nie określa terminów przejścia na pełne prawo wykonywania zawodu,
• nie precyzuje warunków, jakie muszą zostać spełnione,
• nie wskazuje konsekwencji braku dostosowania się do standardowego reżimu prawnego.

Jest to obszar wymagający dalszego doprecyzowania, aby zapewnić bezpieczeństwo prawne zarówno lekarzom, jak i organom stosującym prawo.

Zachowanie ważności dotychczasowych decyzji niewątpliwie rozwiązuje problem ciągłości wykonywania zawodu i zapobiega nagłemu wykluczeniu lekarzy z systemu ochrony zdrowia. Nie odpowiada jednak na kluczowe pytanie:

Jak długo i na jakich zasadach lekarze z warunkowym PWZ mają funkcjonować w systemie?

Brak jednoznacznych ram czasowych i proceduralnych może znowu prowadzić do rozbieżnych interpretacji przepisów, niejednolitej praktyki izb lekarskich oraz sporów administracyjnych i sądowych.

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują nowe przepisy w ochronie zdrowia. Sprawdzamy, jak zmiany w prawie medycznym wpływają na codzienną pracę lekarzy.

Początek 2026 r. przyniósł istotne zmiany w przepisach regulujących funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia. Nowe regulacje dotyczą kluczowych obszarów codziennej praktyki lekarskiej, takich jak rejestracja pacjentów, prowadzenie dokumentacji medycznej, wystawianie zwolnień lekarskich czy zasady refundacji leków. Choć wiele z tych rozwiązań było zapowiadanych od miesięcy, ich faktyczne wejście w życie oznacza dla lekarzy konieczność realnego dostosowania organizacji pracy, procedur wewnętrznych oraz sposobu dokumentowania udzielanych świadczeń. Zmiany te mają nie tylko wymiar administracyjny, ale również prawny i praktyczny, ponieważ wpływają na odpowiedzialność zawodową lekarzy oraz bezpieczeństwo pacjentów.

Centralna e-Rejestracja pacjentów – nowy standard zapisów

Od 1 stycznia 2026 r. w publicznej ochronie zdrowia funkcjonuje Centralna e-Rejestracja pacjentów, która w istotny sposób zmienia dotychczasowy model umawiania wizyt. Pacjenci mogą zapisywać się na świadczenia za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta, a system centralny integruje informacje o dostępnych terminach w różnych placówkach. Dla lekarzy oznacza to pracę w środowisku, w którym harmonogram wizyt nie jest już wyłącznie tworzony lokalnie, lecz współdzielony z systemem ogólnokrajowym. W praktyce zwiększa to przejrzystość kolejek i dostępność informacji dla pacjentów, ale jednocześnie wymaga stałego nadzoru nad aktualnością grafiku oraz sprawnej organizacji pracy zespołu medycznego. Każda zmiana terminu, odwołana wizyta czy nieobecność lekarza muszą być odpowiednio odzwierciedlone w systemie, aby uniknąć dezorganizacji i nieporozumień.

Cyfryzacja dokumentacji medycznej – większa odpowiedzialność po stronie lekarza

Postępująca cyfryzacja ochrony zdrowia sprawia, że elektroniczna dokumentacja medyczna zyskuje jeszcze większe znaczenie niż dotychczas. Od 2026 r. to właśnie zapisy elektroniczne stanowią podstawowe źródło informacji o przebiegu diagnostyki i leczenia pacjenta, a także główny materiał dowodowy w przypadku kontroli, postępowań wyjaśniających czy sporów z pacjentami. Od lekarzy oczekuje się nie tylko terminowego uzupełniania dokumentacji, ale również jej spójności, precyzji i zgodności z rzeczywistym przebiegiem wizyty. Każda decyzja medyczna, zalecenie czy odstępstwo od standardowego postępowania powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w dokumentacji. W praktyce oznacza to, że dokumentowanie leczenia przestaje być czynnością techniczną, a staje się jednym z kluczowych elementów odpowiedzialnej praktyki lekarskiej.

Zwolnienia lekarskie i współpraca z ZUS – zmienione zasady

Zmiany obowiązujące od 1 stycznia 2026 r. objęły również zasady wystawiania zwolnień lekarskich oraz współpracę z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Nowe regulacje wzmacniają znaczenie uzasadnienia medycznego czasowej niezdolności do pracy i kładą większy nacisk na kompletność dokumentacji. W praktyce lekarze muszą liczyć się z tym, że zwolnienia lekarskie będą częściej analizowane pod kątem ich zasadności, a ewentualne kontrole mogą być bardziej szczegółowe niż dotychczas. Każde L4 powinno jasno wynikać ze stanu zdrowia pacjenta, a jego długość i zakres muszą być odpowiednio udokumentowane w historii choroby. Zmiany te mają na celu ograniczenie nadużyć, ale jednocześnie zwiększają formalne obowiązki lekarzy.

Refundacje leków – aktualne listy i nowe terapie

Od stycznia 2026 r. obowiązują nowe listy leków refundowanych, które uwzględniają kolejne terapie, w tym stosowane w leczeniu chorób onkologicznych i rzadkich. Dla lekarzy oznacza to konieczność bieżącego śledzenia zmian i dostosowywania zaleceń terapeutycznych do aktualnych zasad refundacji. W praktyce pacjenci coraz częściej oczekują informacji nie tylko o możliwych metodach leczenia, ale również o dostępności terapii w ramach refundacji. Lekarz, podejmując decyzję kliniczną, powinien mieć świadomość obowiązujących regulacji i ich wpływu na dalsze leczenie pacjenta. Jednocześnie istotne staje się odpowiednie dokumentowanie procesu decyzyjnego, zwłaszcza w sytuacjach, gdy dostęp do terapii jest ograniczony przepisami.

Prawa pacjenta i dokumentacja – formalności mają realne znaczenie

Nowe regulacje wzmacniają także znaczenie praw pacjenta oraz obowiązków informacyjnych i dokumentacyjnych po stronie lekarzy. Coraz większą wagę przykłada się do tego, czy pacjent został w sposób zrozumiały poinformowany o stanie zdrowia, proponowanych metodach leczenia oraz możliwych alternatywach. Rzetelnie prowadzona dokumentacja medyczna, obejmująca również zgody pacjenta i opis przekazanych informacji, staje się kluczowym elementem oceny prawidłowości postępowania lekarza. W praktyce to właśnie dokumentacja najczęściej decyduje o tym, czy działania personelu medycznego zostaną uznane za zgodne z prawem i standardami zawodowymi. Braki formalne mogą mieć poważne konsekwencje, nawet jeśli leczenie było prowadzone prawidłowo.

Zmiany w prawie medycznym, które obowiązują od 1 stycznia 2026 r., w istotny sposób wpływają na codzienną praktykę lekarską. Centralna e-Rejestracja pacjentów, dalsza cyfryzacja dokumentacji, nowe zasady wystawiania zwolnień lekarskich oraz aktualizacja list refundacyjnych wymagają od lekarzy większej uważności i systematycznego dostosowywania procedur. Świadomość obowiązujących przepisów oraz ich konsekwencji pozwala nie tylko sprawniej organizować pracę, ale także ograniczać ryzyko prawne i zapewniać pacjentom bezpieczną oraz zgodną z prawem opiekę medyczną.

Koniec roku to zawsze dobry moment na podsumowania. My również co roku analizujemy zmiany, które miały wpływ na naszą pracę oraz sytuację prawną naszych Klientów – lekarzy. Tym razem zapraszamy na podsumowanie roku 2025 pod kątem tendencji i najważniejszych wydarzeń, które realnie oddziaływały na wykonywanie zawodu lekarza, z naszego – prawnego – punktu widzenia.

1. Przemoc i agresja wobec lekarzy

Tragiczne wydarzenie w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie z dnia 29 kwietnia 2025 r., kiedy doszło do brutalnego ataku, w wyniku którego zginął lek. Tomasz Solecki, stały się symbolem narastającej przemocy wobec personelu medycznego. Wydarzenie to wstrząsnęło nie tylko środowiskiem medycznym, ale również opinią publiczną.

Atak w Krakowie nie był jednak odosobnionym przypadkiem. W 2025 r. odnotowano także inne poważne incydenty, w tym śmiertelny atak na ratownika medycznego w Siedlcach, pobicie dwóch ratowników na SOR-ze w Łukowie czy atak na pielęgniarkę w Szpitalu Kolejowym w Pruszkowie, a także wiele innych, mniej nagłośnionych zdarzeń.

Po tych wydarzeniach samorząd lekarski oraz inne organizacje medyczne apelowały o wzmożenie działań na rzecz bezpieczeństwa lekarzy, w tym wdrożenie procedur ochronnych oraz systemów zgłaszania incydentów. Zorganizowano marsz „Medycy przeciw nienawiści” w Warszawie, a także podobne manifestacje w innych miastach Polski. Premier oraz przedstawiciele rządu dyskutowali o konieczności wzmocnienia ochrony pracowników ochrony zdrowia i zaostrzenia sankcji za ataki na służby ratunkowe.

W lipcu 2025 r. Prokurator Generalny wydał nowe wytyczne, których celem jest szybsze i bardziej zdecydowane ściganie przestępstw przeciwko medykom, traktowanych analogicznie do przestępstw przeciwko funkcjonariuszom publicznym.

Choć postulaty zwiększenia ochrony prawnej lekarzy nie przełożyły się jeszcze na konkretne decyzje ustawodawcze, temat znalazł się w pracach komisji sejmowych oraz na agendzie działań Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Zdrowia, co daje nadzieję na pozytywne zmiany w 2026 r.

Równolegle, w odpowiedzi na falę agresji, wiele placówek medycznych zaczęło:

• instalować systemy alarmowe i przyciski bezpieczeństwa w gabinetach,
• współpracować z ochroną fizyczną i policją w celu szybkiej reakcji na agresywne zachowania,
• szkolić personel w zakresie deeskalacji konfliktów i reagowania w sytuacjach zagrożenia.

2. Zdrowie psychiczne lekarzy

Ekspozycja na agresję pacjentów znacząco zwiększa ryzyko pogorszenia zdrowia psychicznego lekarzy, prowadząc do przewlekłego stresu, wypalenia zawodowego, stanów lękowych oraz obniżonego poczucia bezpieczeństwa. Rok 2025 był kolejnym okresem, w którym problem ten wyraźnie się nasilił.

W październiku 2025 r. Regionalne Biuro WHO dla Europy opublikowało największe jak dotąd badanie dotyczące zdrowia psychicznego lekarzy i pielęgniarek. Wyniki wskazały, że co trzeci lekarz lub pielęgniarka zgłasza objawy depresji lub lęku, a 10% badanych doświadczało tzw. pasywnych myśli samobójczych. W Polsce 34% lekarzy zgłasza objawy depresji, a 17% objawy lękowe.

Zdrowie psychiczne personelu medycznego stało się zatem elementem realnej debaty prawnej i systemowej. Należy bowiem pamiętać, że nie jest to wyłącznie problem kliniczny, ale również zagadnienie o charakterze prawno-etycznym i odpowiedzialnościowym, z konsekwencjami dla standardów wykonywania zawodu, odpowiedzialności zawodowej oraz interpretacji przesłanek winy i uchybień.

Z perspektywy praktyki prawnej zdrowie psychiczne lekarza może oddziaływać na ocenę wykonywania zawodu, zarówno w kontekście odpowiedzialności zawodowej, jak i w postępowaniach cywilnych czy karnych. Coraz częściej pojawiają się sprawy, w których przemęczenie, stres zawodowy czy wypalenie mają realny wpływ na przebieg postępowania. Choć w 2025 r. brak jeszcze orzeczeń, które czyniłyby ten trend powszechnie widocznym, w naszej ocenie jest to jedynie kwestia czasu.

Problemy zdrowia psychicznego mogą również stanowić okoliczność łagodzącą przy ocenie winy lekarza, zwłaszcza tam, gdzie zaniedbania systemowe – takie jak nadmierne obciążenie dyżurami – zwiększają ryzyko błędu medycznego. W praktyce przejawia się to m.in. w składaniu wniosków o przeprowadzenie opinii psychologicznych lub psychiatrycznych.

Zainteresowanie zdrowiem psychicznym lekarzy w 2025 r. miało wymiar nie tylko indywidualny, lecz także systemowy i polityczny. WHO wezwało państwa do wprowadzenia polityk ochrony zdrowia psychicznego personelu medycznego, wskazując, że jego pogorszenie stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa całego systemu ochrony zdrowia. Skutkiem są debaty nad zmianami prawnymi i organizacyjnymi, w szczególności dotyczącymi warunków pracy, czasu dyżurów oraz dostępu do wsparcia psychologicznego i psychiatrycznego.

3. Nowy Kodeks Etyki Lekarskiej

Z dniem 1 stycznia 2025 r. w Polsce zaczął obowiązywać nowy Kodeks Etyki Lekarskiej. Była to jedna z najistotniejszych zmian normatywnych w samorządzie lekarskim od ponad 20 lat. Po roku jego funkcjonowania można już pokusić się o pierwsze, praktyczne podsumowania.

Z naszej perspektywy wyraźnie widać, że nowy KEL nie jest dokumentem martwym. Stał się aktywnym punktem odniesienia zarówno dla lekarzy, jak i pacjentów, a coraz częściej także dla pełnomocników procesowych. Choć wprowadzone zmiany nie mają charakteru rewolucyjnego, nowy Kodeks w znacznie większym stopniu niż poprzednia wersja:

• konkretyzuje obowiązki lekarza,
• ogranicza pole do interpretacji opartych wyłącznie na zwyczaju zawodowym,
• wzmacnia pozycję pacjenta w sporach etycznych,
• kładzie nacisk na prawa pacjenta,
• zastępuje sformułowania miękkie („lekarz powinien”) sformułowaniami kategorycznymi („lekarz ma obowiązek”),
• powoduje wzmożone zainteresowanie sądów lekarskich aktywnością lekarzy w mediach społecznościowych.

Rok obowiązywania nowego Kodeksu Etyki Lekarskiej pokazuje, że stał się on żywym elementem systemu odpowiedzialności zawodowej lekarzy, realnie wpływającym na orzecznictwo Naczelnego Sądu Lekarskiego oraz codzienną praktykę medyczną.

4. Rola Rzecznika Praw Pacjenta

Choć nie powstało jeszcze kompleksowe opracowanie dotyczące liczby skarg kierowanych do Rzecznika Praw Pacjenta, częściowe dane z pierwszych miesięcy 2025 r. wskazują na znaczne zainteresowanie tematyką praw pacjenta. Najczęściej zgłaszane problemy dotyczyły dostępu do informacji, prawa do wyrażenia zgody na leczenie oraz praw pacjenta w sytuacjach nagłych.

Wysoka liczba zgłoszeń świadczy o rosnącej świadomości pacjentów oraz ich gotowości do egzekwowania przysługujących im praw. Dla lekarzy oznacza to zwiększone ryzyko prawne, nawet w sytuacjach, gdy działania medyczne były prawidłowe, ponieważ każde zgłoszenie wymaga analizy dokumentacji i potencjalnej obrony. Prowadzi to do konieczności monitorowania skarg i analizy ich przyczyn w celu minimalizowania ryzyka naruszeń praw pacjenta, doskonalenia dokumentacji oraz poprawy komunikacji.

W 2025 r. Rzecznik Praw Pacjenta nie ograniczał się wyłącznie do przyjmowania skarg. Aktywnie opiniował projekty ustaw, wydawał rekomendacje systemowe oraz analizował zdarzenia niepożądane w szpitalach. Oznacza to, że podmioty wykonujące działalność leczniczą powinny przykładać coraz większą wagę do standardów postępowania, zgodnych nie tylko z przepisami, ale także z interpretacjami i wytycznymi Rzecznika.

5. Dokumentacja medyczna – rosnące znaczenie praktyczne i ryzyka

Dokumentacja medyczna od zawsze stanowiła centralny element świadczenia usług zdrowotnych, zarówno w wymiarze klinicznym, jak i prawnym. W 2025 r. w naszej praktyce coraz częściej obserwowałyśmy jednak sytuacje, w których brak pełnej, czytelnej i logicznej dokumentacji stawał się samodzielną podstawą roszczeń pacjentów.

Szacunkowo w 70–80% spraw cywilnych i dyscyplinarnych, w których lekarz był pozywany lub obwiniany o błąd medyczny, pojawiały się zarzuty dotyczące dokumentacji medycznej, takie jak brak istotnych wpisów, nieczytelność, sprzeczności lub brak udokumentowania kluczowych czynności klinicznych. W konsekwencji wiele okoliczności było ocenianych głównie przez pryzmat braków w dokumentacji, nawet jeśli określone działania zostały faktycznie wykonane prawidłowo. W licznych sprawach to właśnie dokumentacja decydowała o wyniku postępowania, a nie wyłącznie opinie biegłych.

Rok 2025 był również okresem, w którym telemedycyna stała się trwałym elementem systemu ochrony zdrowia. W tym kontekście sądy i organy dyscyplinarne coraz częściej analizowały treść dokumentacji teleporad, w szczególności kwestie weryfikacji tożsamości pacjenta, informowania o ograniczeniach diagnostycznych czy uzasadnienia podejmowanych decyzji. Braki w dokumentacji teleporad były niejednokrotnie interpretowane jako utrata możliwości skutecznej obrony, co w praktyce zwiększało ryzyko przegrania sprawy, nawet przy zasadniczo prawidłowym postępowaniu klinicznym.

Rok 2025 pokazał, że wykonywanie zawodu lekarza wiąże się dziś z wyzwaniami wykraczającymi daleko poza sferę stricte medyczną. Agresja wobec personelu, problemy zdrowia psychicznego, nowe standardy etyczne, rosnąca rola Rzecznika Praw Pacjenta oraz znaczenie dokumentacji medycznej sprawiają, że bezpieczeństwo zawodowe lekarzy wymaga coraz większej świadomości prawnej i organizacyjnej. Z perspektywy kancelarii prawa medycznego widać wyraźnie, że wiele sporów dotyczy nie tylko samego procesu leczenia, ale jakości komunikacji, dokumentowania decyzji i funkcjonowania systemu ochrony zdrowia jako całości. Wszystko wskazuje na to, że opisane tendencje nie tylko utrzymają się w 2026 r., ale będą się dalej pogłębiać.